Podcast

Jak legalnie korzystać ze zdjęć z Internetu? | Czwartki Dla Twórców

Obserwuj nas także na Spotify:

W sieci dostępnych jest mnóstwo świetnych zdjęć i grafik, które być może chciałbyś wykorzystać np. w Twoim najnowszym wpisie na blogu, w materiale reklamowym, który być może aktualnie przygotowujesz lub w innym projekcie, nad którym właśnie pracujesz.  Jak mówi stare internetowe porzekadło: „jak coś jest wrzucone do Internetu to każdy może z tego korzystać”. Czy tak jest? No niezupełnie… 

Zanim wykorzystasz jakiekolwiek zdjęcie z Internetu, zatrzymaj się na chwilę, weź głęboki oddech i zastanów się czy masz prawo do tego, aby użyć takiego zdjęcia. W dalszej części wpisu wyjaśniamy jak to zweryfikować oraz jak w legalny sposób wykorzystać zdjęcia lub materiały graficzne, które znajdziesz w sieci.  

Jako podstawową zasadę powinieneś przyjąć, że jeśli chcesz skorzystać z cudzych materiałów, dostępnych w Internecie, np. takich które znajdziesz w grafice Google’a, musisz posiadać na to zgodę. 

Czy w praktyce oznacza to, że każdorazowo musisz zwracać się do uprawnionego do danego zdjęcia, aby uzyskać bezpośrednio od niego taką zgodę? Nie. W pewnych przypadkach byłoby to po prostu niemożliwe lub zbyt uciążliwe, aby twórca odpowiadał na wszystkie tego typu zapytania kierowane do niego (oczywiście w pewnych przypadkach okaże się to niezbędne, ale istnieje szereg sytuacji, w których nie będziesz musiał tego robić).

Internetowe bazy i banki zdjęć oraz licencje 

Znacznym ułatwieniem jeśli chodzi o możliwość korzystania ze zdjęć dostępnych online są bez wątpienia różnego rodzaju internetowe bazy i banki zdjęć, w których znajdziesz gotowe do legalnego wykorzystania zdjęcia oraz materiały graficzne. To jednak, że korzystasz z tego typu stron, nie oznacza, że pobrane zdjęcia będą wykorzystywane przez Ciebie bez uzyskania stosownej zgody. Wręcz przeciwnie, korzystanie ze zdjęć dostępnych na tego typu stronach odbywa się na podstawie zgody, którą uprawniony do zdjęcia udziela w formie licencji, którą Ty, korzystając z tej strony, będziesz mógł uzyskać. Istnieje co prawda wyjątek, kiedy nie potrzebujesz zgody – są to zdjęcia, które znajdują się w domenie publicznej, ale o tym wspomnimy nieco później. Wracając do licencji – licencja może być płatna, albo bezpłatna. 

Licencja bezpłatna

Zacznijmy od licencji bezpłatnych. Przykładem tego typu licencji są licencje typu Creative Commons (w skrócie licencje CC). Możesz spotkać się z kilkoma rodzajami tych licencji – w zależności od tego na jakich warunkach można korzystać z danego materiału. Poniżej przedstawiamy Tobie najczęściej spotykane oznaczenia licencji CC, wraz z ich objaśnieniem. 

Jak stworzyć notkę licencyjną? 

Korzystając z licencji typu CC będziesz musiał wskazać autora, rodzaj licencji, na której udostępnione jest dane zdjęcie oraz odnośnik  (czyli link) do warunków licencji, z której korzystasz – jest to tzw. notka licencyjna. Przykładowo – zobacz notkę pod tym zdjęciem:


autor zdjęcia: ClaraDon / flickr / CC BY-NC-ND 2.0

Notka powinna zostać zamieszczona w widocznym miejscu. Nie musisz zamieszczać jej bezpośrednio pod zdjęciem, możesz to zrobić np. na samym końcu danego wpisu na prowadzonym przez siebie blogu lub w innej sporządzonej przez siebie publikacji. W praktyce jednak zdarza się tak, że zamieszczanie notki bywa czasem problematyczne – zwłaszcza jeśli wykorzystujesz dane zdjęcie w pracy, na potrzeby zrealizowania projektu – np. jako grafik celu stworzenia gadżetów promocyjnych, ulotek, czy wizytówek. Tego typu notka z pewnością pozbawia Twój produkt walorów estetycznych, ale pamiętaj że niezamieszczenie jej, w przypadku gdy licencja wymaga przypisania autorstwa, będzie stanowiło naruszenie warunków licencji. W takim przypadku po prostu najlepiej jeśli zrezygnujesz z danego materiału graficznego na rzecz takiego, który nie wymaga zamieszczania przez Ciebie notki licencyjnej, tj. np. oznaczonego jako CC0. Musisz bowiem pamiętać, że naruszenie warunków licencji umożliwia twórcy dochodzenia od Ciebie roszczeń z tytułu przysługujących jemu praw. Twórca przykładowo może domagać się od Ciebie usunięcie zdjęcia, zaprzestania jego wykorzystywania, może żądać również zapłaty zadośćuczynienia lub wynagrodzenia (np. jeśli wykorzystałeś zdjęcie w sposób komercyjny, pomimo tego, że licencja zakładała tylko użytek niekomercyjny). 

Wiele materiałów z baz Wikipedii jest udostępniona właśnie na licencjach Creative Commons, a niekiedy znajdują się one już w domenie publicznej, o której powiemy za chwilę – dzięki temu w Wikipedii będziesz mógł często znaleźć darmowe materiały zdjęciowe. Pamiętaj jednak, aby każdorazowo sprawdzić, czy dane zdjęcie na pewno jest na wolnej licencji lub ewentualnie znajduje się w domenie publicznej. 

Istotnym jest również to, że na Wikipedii możesz natrafić na materiał, które będą oznaczone jako “źródło nieznane” – w szczególności na zagranicznych stronach Wikipedii. W takim przypadku korzystanie z tego typu materiałów może wiązać się z ryzykiem naruszenia czyichś praw, ponieważ nie wiemy czy twórca lub inny uprawniony zezwolił na udostępnienie i wykorzystanie takiego materiału. Jeśli więc chcesz wykorzystać zdjęcie udostępnione na wolnej licencji w sposób komercyjny, każdorazowo upewnij się, czy zdjęcie to  jest przeznaczone do użytku komercyjnego, czy też nie.

Wyszukiwarka Googla, a także np. bardzo popularny serwis flickr.com posiadają specjalne wyszukiwarki plików na licencji Creative Commons. To bardzo ułatwia życie, tym bardziej, że możesz wybrać opcję, żeby wyszukiwanie ograniczone było tylko do plików, które będziesz mógł wykorzystać komercyjnie – a więc będziesz mógł je wykorzystać np. w swoim logo, albo w materiale reklamowym i będziesz mógł po prostu na tym zarabiać. Poniżej wskazujemy Tobie kilka odnośników do internetowych serwisów, na których możesz znaleźć zdjęcia udostępnione na wolnej licencji, w tym przeznaczonych do użytku komercyjnego: 

https://burst.shopify.com/

https://www.flickr.com/

https://www.freepik.com/

https://foter.com/

https://www.foodiesfeed.com/

https://pl.freeimages.com/

https://pixnio.com/

https://pixabay.com/pl/

CC0

Oznaczenie szczególnie przyjazne twórcom, to oznaczenie CC0 – czyli Creative Commons Zero.  Jak możemy przeczytać na oficjalnej stronie Creative Commons: „Osoba, która opatrzyła utwór tym oświadczeniem, przekazała go do domeny publicznej, zrzekając się wykonywania wszelkich praw do utworu wynikających z prawa autorskiego, włączając w to wszelkie prawa powiązane i prawa pokrewne, w zakresie dozwolonym przez prawo, na obszarze całego świata”. Abstrahując od pewnych wątpliwości związanych z ważnością takiego oświadczenia od strony prawnej, warto wskazać, że w praktyce możesz wykorzystywać materiały oznaczone przez uprawnionego jako CC0 bez dokonywania jakichkolwiek dodatkowych czynności – nie musisz oznaczać autora i podawać notki licencyjnej. Materiały udostępniane jako CC0 cieszą się bardzo dużym zainteresowaniem i pozwalają twórcom realizować liczne projekty. 

Dobrodziejstwo domeny publicznej 

Ostatnim przykładem darmowych zdjęć, o których dzisiaj powiemy, są zdjęcia, do których autorskie prawa majątkowe wygasły. W takim przypadku utwór przechodzi do tzw. domeny publicznej. Zgodnie z prawem autorskim, dany utwór przechodzi do domeny publicznej po upływie 70 lat od śmierci twórcy lub ostatniego z współtwórców. Domena publiczna, najprościej rzecz ujmując to zbiór utworów, do których autorskie prawa majątkowe już wygasły i każdy może z nich swobodnie korzystać. Tego typu zdjęcia znajdziesz często np. w cyfrowych bibliotekach publicznych – przykładowo w bibliotece Polona. Korzystając z takich zdjęć, pamiętaj jednak o oznaczeniu autorstwa oryginalnego twórcy zdjęcia, ponieważ autorskie prawa osobiste są nieograniczone w czasie.

Licencje komercyjne (płatne)

Przejdźmy teraz do licencji płatnych. Licencje płatne, to takie które możesz uzyskać np. z profesjonalnych serwisów stockowych, jak np. Shutterstock, albo Adobe Stock, ale też takie które możesz uzyskać od wyspecjalizowanych agencji zdjęciowych typu Getty Images lub od innego uprawnionego podmiotu. W Internecie znajdziesz znacznie więcej serwisów komercyjnych, które mogą oferować różne sposoby wykorzystania zdjęć. Jeśli już zdecydujesz się na licencję płatną to zawsze dokładnie sprawdź warunki korzystania z danego zdjęcia. Licencja może bowiem przykładowo zezwalać na wykorzystanie zdjęcia tylko w określony sposób, dla przykładu – tylko w Internecie, ale już nie np. w materiałach drukowanych. 

Może się też zdarzyć tak, że np. komercyjna licencja standardowa będzie Tobie zezwalać na wykorzystanie danego zdjęcia  w marketingu typu e-mail, reklamach na urządzenia mobilnych, ale nie będzie zezwalała na to żebyś wykorzystywał zdjęcie jako główny element Twoich towarów lub produktów oferowanych do sprzedaży. Wykorzystywanie w tym celu (tj. w celu komercyjnym) danego zdjęcia może wiązać się z koniecznością wykupienia przez Ciebie licencji rozszerzonej. Dopuszczalny sposób wykorzystania przez Ciebie danego zdjęcia to tzw. pola eksploatacji – możesz spotkać się z tą nazwą w twojej umowie licencyjnej, więc zapamiętaj sobie to pojęcie, bo to właśnie ono wskazuje sposób w jaki możesz korzystać z wybranego zdjęcia. 

Prawo cytatu 

Istnieją pewne wyjątki od konieczności uzyskiwania licencji od uprawnionego. Pewnie słyszałeś już nie raz o prawie cytatu. Tutaj jednak przestrzegamy, żebyś był ostrożny. Prawo cytatu to wyjątek, a z wyjątkami zawsze trzeba uważać i dokładnie zbadać, czy faktycznie możemy z danego wyjątku skorzystać. Prawo cytatu może dotyczyć oczywiście także zdjęć, jest to jednak na tyle szeroki temat, że omówimy go w odrębnym Czwartku dla twórców.

Użycie zdjęcia a prawo do wizerunku osoby widniejącej na fotografii

Ostatnią istotną kwestią, na którą chcieliśmy dzisiaj zwrócić Twoją uwagę jest kwestia wizerunku osoby, która może być widoczna na zdjęciu, które znajdziesz w Internecie. Może bowiem się okazać, że dany portal, który oferuje zdjęcia, nie będzie dysponował zgodą na wykorzystanie wizerunku osoby przedstawionej na danym zdjęciu. Taka sytuacja może się zdarzyć w szczególności przy mniejszych, niezweryfikowanych portalach ze zdjęciami. W  znanych serwisach, typu adobe stock, czy shutterstock do procedury udostępnienia zdjęcia, na którym widoczne są konkretne, możliwe do zidentyfikowania osoby, wymagane jest tzw. model release, czyli zgoda danej osoby do wykorzystania jej wizerunku. Korzystanie z tego typu zweryfikowanych źródeł jest więc w naturalny sposób bezpieczniejsze dla Ciebie od strony prawnej.

Jak możesz zauważyć, aktualnie istnieje wiele możliwości czerpania z tego co oferują zasoby internetowe i bez wątpienia może to bardzo korzystnie wpłynąć na Twoje projekty. Korzystanie jednak przez Ciebie z tego co oferuje Internet wymaga zawsze dokładnego zweryfikowania na jakich zasadach masz prawo wykorzystywać treści, które miałyby posłużyć do Twojego projektu.





One thought on “Jak legalnie korzystać ze zdjęć z Internetu? | Czwartki Dla Twórców

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *